Επιστροφή στα θρανία εν καιρώ πανδημίας Covid-19: συμβουλές προσαρμογής και διαχείρισης συναισθημάτων

Επιμέλεια: Μαίρη Μιχαήλ και Χαρίκλεια Πολυνίκη

Κλινικοί Ψυχολόγοι

 

Μια συχνή ερώτηση από τους γονείς είναι το γιατί να ανοίξουν τα σχολεία εν καιρώ πανδημίας και να αναγκάζονται τα παιδιά να φορούν μάσκες, να μην μπορούν να έρθουν σε επαφή με τους φίλους τους, να κινδυνεύουν, κτλ . Η υγεία είναι ο σημαντικότερος παράγοντας στη ζωή ενός ανθρώπου όμως δεν μπορούμε να σταματήσουμε τα πάντα και να μείνουμε στο σπίτι. Με τα κατάλληλα μέτρα προστασίας είναι εφικτή η επιστροφή σε μια ρουτίνα της προηγούμενης καθημερινότητας. Είναι σημαντικό να ανοίξουν τα σχολεία γιατί η μακροχρόνια απουσία των παιδιών από την εκπαίδευση έχει επιπτώσεις σε όλους τους τομείς της ζωής τους (κοινωνική και ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη). Το σχολείο προσφέρει καινούργιες γνώσεις και ανάπτυξη δεξιοτήτων απαραίτητων για το μέλλον ενός παιδιού. Η κοινωνικοποίηση μέσω του σχολείου αποτελεί εξαιρετικής σημασίας κομμάτι γιατί βοηθά το παιδί να αποκτήσει δεξιότητες δημιουργίας σχέσεων και επικοινωνιακές δεξιότητες οι οποίες αποκτούνται μόνο στο περιβάλλον του σχολείου.

Αδιαμφισβήτητα η πανδημία έχει προκαλέσει σημαντικές αλλαγές στην καθημερινότητα μας και χρειάζεται αποτελεσματική διαχείριση των σκέψεων και των συναισθημάτων που προκαλούνται λόγω αυτής.

Υπάρχουν παιδιά που ανυπομονούν να επιστρέψουν στο σχολείο και άλλα τα οποία είναι διστακτικά και πιθανόν να βιώνουν άγχος, φόβο ή και θυμό. Σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη άγχους ή φόβου διαδραματίζει η προσωπικότητα του παιδιού αλλά και ο τρόπος με τον οποίο το περιβάλλον του παιδιού αντιμετωπίζει την πανδημία.

Ανεξαρτήτως του αν έχει εκφράσει το παιδί φόβο ή άγχος καλό θα ήταν να ενθαρρύνουμε και να διαχειριστούμε το γεγονός της επιστροφής στα θρανία με κάποιες στρατηγικές

  • Προωθούμε την συζήτηση για το γεγονός της επιστροφής στο σχολείο και ενθαρρύνουμε την έκφραση συναισθημάτων σχετικά με το γεγονός.

 

  • Εάν παρατηρήσαμε έκφραση αρνητικών συναισθημάτων συζητούμε τους λόγους της ανησυχίας και συγκεκριμένα ποιες σκέψεις οδηγούν στην ανάπτυξη άγχους ή φόβου.

 

  • Συζητούμε τις αλλαγές που θα υπάρχουν στο σχολείο λόγω πανδημίας για να προετοιμαστεί το παιδί και να υπάρχει το αίσθημα της ασφάλειας και της ετοιμότητας.

 

  • Αναφέρουμε ξανά τα μέτρα πρόληψης (συχνό πλύσιμο των χεριών, χρήση μάσκας εάν είναι υποχρεωτικό, κτλ) και ρωτούμε για απορίες.

 

  • Επικεντρωνόμαστε στα θετικά της επιστροφής στο σχολείο (συνάντηση με φίλους, ανάπτυξη δεξιοτήτων, απασχόληση, πρόοδος, κτλ)

 

  • Εάν είναι σε ηλικία που η χρήση μάσκας είναι υποχρεωτική συζητάμε τα συναισθήματα για το γεγονός αυτό, τις ανησυχίες τους και τον λόγο που πρέπει να την φορούν.

 

  • Ενθαρρύνουμε το παιδί να μιλήσει και να εκφράσει τα συναισθήματα του στους φίλους του (υποστήριξη).

 

Εάν παρατηρήσουμε ότι το παιδί παρουσιάζει συμπτώματα άγχους:

 

  • Συζητούμε τους λόγους που σκέφτεται έτσι.

 

  • Καθημερινή επικοινωνία για τις σκέψεις και τα συναισθήματα.

 

  • Διδάσκουμε στο παιδί κάποια άσκηση χαλάρωσης.

 

  • Το ενθαρρύνουμε να ασχοληθεί με δημιουργικές δραστηριότητες π.χ. ζωγραφική, κατασκευές και την ενασχόληση με κάποιο χόμπι στον ελεύθερο του χρόνο.

 

Το πιο σημαντικό που πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς είναι ότι ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζουν οι ίδιοι την πανδημία και τις επιπτώσεις της καθορίζει τις αντιδράσεις των παιδιών. Εάν οι γονείς βιώνουν άγχος είναι σημαντικό να το διαχειριστούν με κάποιο τρόπο για να μην επηρεάσουν αρνητικά το παιδί. Πρέπει να παραμείνουν ήρεμοι, να έχουν ψυχραιμία και να ενθαρρύνουν τη συζήτηση.

Αφού πάει στο σχολείο το παιδί οι γονείς οφείλουν να είναι παρατηρητικοί για τυχόν αλλαγές στο παιδί , π.χ. ανάπτυξη συμπτωμάτων άγχους, φοβίες, αποφυγή καταστάσεων, αλλαγές στον ύπνο και την διατροφή, κτλ.

Τα παιδία χρειάζονται να νιώθουν ασφάλεια, να μην υπάρχουν άλλες σημαντικές αλλαγές στη ζωή τους, ένα κλίμα ηρεμίας στο σπίτι, να είναι διαθέσιμοι για συζήτηση οι γονείς, δραστηριότητες αποφόρτισης. Χρειάζονται καθησύχαση και υποστήριξη ότι όλα θα πάνε καλά και όχι ανασφάλεια και σύγχυση.

Η επαρκής προετοιμασία για το ποιες αλλαγές θα συναντήσουν στο σχολείο, η ηρεμία και το αίσθημα της ασφάλειας στο περιβάλλον του σπιτιού και η καθημερινή συζήτηση και έκφραση συναισθημάτων διασφαλίζει την αποτελεσματική διαχείριση της κατάστασης.

Ο κορωνοϊός ανάμεσα μας

Επιμέλεια: Μαίρη Μιχαήλ και Χαρίκλεια Πολυνίκη

Κλινικοί Ψυχολόγοι

 

Αλήθεια πόσες φορές ευχήθηκες να είσαι στο σπίτι χωρίς να σε ενοχλεί κανείς, χωρίς απρόσμενες επισκέψεις και χωρίς ιδιαίτερες υποχρεώσεις; Η ευχή σου πραγματοποιήθηκε αλλά υπάρχει κάτι το ενοχλητικό: ο κορωνοϊός.

Τα παράπονα που είχαμε από τη ζωή μας ότι με τους γρήγορους ρυθμούς της καθημερινότητας δεν είχαμε χρόνο να ξεκουραστούμε έρχονται τελικά να μετατραπούν σε «τι καλά που είμασταν προηγουμένως».

Η υποχρεωτική απομόνωση και απόσταση από τους άλλους ανθρώπους είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της σωματικής μας υγείας τι γίνεται όμως με την ψυχική μας υγεία;

Αν αναλογιστούμε  άλλες παρόμοιες καταστάσεις που βίωσαν οι άνθρωποι (πόλεμοι, επιδημίες, κτλ) τέτοιου είδους κρίσεις φαίνεται να ενεργοποιούν έντονα συναισθήματα όπως μελαγχολία, θυμό, θλίψη, άγχος και φόβο. Πιο έντονα θα λέγαμε ότι είναι τα συναισθήματα του άγχους λόγω της απώλειας ελέγχου και ο φόβος για τη σωματική μας υγεία (φόβος του θανάτου). Οι έντονες αρνητικές σκέψεις μας κατακλύζουν με αποτέλεσμα την απώλεια της διάθεσης, μείωση της όρεξης, αυπνία , ευερεθιστότητα.

Παρεμφερείς ασθένειες που αντιμετωπίσαμε τα τελευταία χρόνια (π.χ. εποχιακή γρίπη) δεν μας υποχρέωσαν σε κοινωνική απομόνωση οπόταν τα συναισθήματα είναι πρωτόγνωρα και δύσκολα στη διαχείριση.

Διανύουμε μια περίοδο παγκόσμιας απομόνωσης θα λέγαμε για το κοινό καλό, επομένως για να καταφέρουμε να βγούμε από αυτή την πολυτελή φυλακή μας αλώβητοι θα πρέπει να απασχολήσουμε το μυαλό και το σώμα μας με δραστηριότητες που θα είναι σύμμαχοι μας αυτή την απομονωτική περίοδο.

Αρχικά για να μειώσουμε το άγχος και το φόβο που νιώθουμε καλό θα ήταν να ξεκινήσουμε με τα πρακτικά ζητήματα που μας απασχολούν. Το πιο απλό και εύκολο είναι να μείνουμε σπίτι μειώνοντας με αυτό τον τρόπο τις πιθανότητες να νοσήσουμε οι ίδιοι και αποτρέποντας την εξάπλωση του κορωνοϊού. Για να είμαστε ασφαλής στο σπίτι μας απαγορεύουμε τις επισκέψεις άλλων ατόμων, απολυμαίνουμε τις επιφάνειες που είναι εκτεθειμένες σε μικρόβια και πλένουμε τα χέρια μας όποτε ακουμπήσουμε κάπου. Για να αποφύγουμε συχνές επισκέψεις στο σουπερμάρκετ αγοράζουμε πράγματα τα οποία θα διαρκέσουν περισσότερο και θα καλύψουν τις ανάγκες μας. Επίσης, αποφεύγουμε τις άσκοπες μετακινήσεις μειώνοντας έτσι το άγχος να κολλήσουμε τον ιό.

Τέλος, η ενημέρωση για το τι συμβαίνει στη χώρα μας είναι απαραίτητη αλλά προσπαθούμε να ενημερωνόμαστε από έγκυρες και αξιόπιστες πηγές που δεν προσπαθούν απλά να λάβουν περισσότερα «κλικ» σπέρνοντας τον πανικό.

Η πλήξη είναι κοινό συναίσθημα σε όλους αυτή την περίοδο αλλά πρέπει να βρούμε τρόπους να την καταπολεμήσουμε και να διαχειριστούμε τις μέρες που βρισκόμαστε στο σπίτι. Η τεχνολογική ανάπτυξη μας δίνει τη δυνατότητα να διατηρήσουμε τις κοινωνικές μας επαφές και σχέσεις. Τηλεόραση, κινητό τηλέφωνο, υπολογιστές είναι μόνο μερικά από τα μέσα που μας προσφέρει η σύγχρονη κοινωνία για διασκέδαση, ενημέρωση, δουλειά αλλά και κοινωνικοποίηση. Μπορούμε να ξοδέψουμε τον χρόνο μας βλέποντας ταινίες, παίζοντας παιγνίδια και δουλεύοντας από το σπίτι. Αλλά το πιο σπουδαίο που μας προσφέρει η τεχνολογία είναι η ευκαιρία να δούμε τους αγαπημένους μας μέσω βίντεο-κλήσης. Με αυτό τον τρόπο υπάρχει ακόμα η επαφή και δεν χάνουμε σημαντικές στιγμές με τους δικούς μας ανθρώπους. Επίσης, θα πρέπει εμείς αλλά και τα αγαπημένα μας πρόσωπα να νιώθουμε ότι αν και σε καραντίνα ακόμα έχουμε ανθρώπους δίπλα μας για να μας στηρίξουν και να νοιαστούν για εμάς.

Ας εκμεταλλευτούμε την ευκαιρία που έχουμε να ασχοληθούμε με  πράγματα που θα θέλαμε να κάνουμε αλλά λόγω έλλειψης χρόνου στο παρελθόν δεν τα καταφέραμε. Για παράδειγμα, κάποιο χόμπι, τακτοποίηση προσωπικών χώρων, εκμάθηση καινούριας γλώσσας ή μαθήματα χορού μέσω ίντερνετ.

Τέλος, αν υπάρχει έντονο άγχος το οποίο δυσκολεύεστε να διαχειριστείτε μια άσκηση χαλάρωσης όπως είναι η διαφραγματική αναπνοή βοηθά αρκετά. Κάθε φορά που νιώθετε ότι χρειάζεστε να χαλαρώσετε καθίστε αναπαυτικά, κλείστε τα μάτια, σκεφτείτε μια όμορφη εικόνα που σας ηρεμεί ή ένα μαγευτικό τοπίο και πάρτε βαθιές αναπνοές. Μπορείτε επίσης να δοκιμάσετε διαλογισμό και γιόγκα με διάφορα βίντεο στο ίντερνετ σαν οδηγό σας.

Ακόμη, η διαχείριση και συνειδητοποίηση των αρνητικών σκέψεων είναι εξαιρετικά χρήσιμη αυτή την περίοδο. Κρατήστε ένα ημερολόγιο με τις αρνητικές σας σκέψεις για να βρείτε την κύρια πηγή του άγχους. Μπορείτε να γράφετε ποιο ήταν το ερέθισμα που σας προκάλεσε το άγχος και πως το διαχειριστήκατε. Στη συνέχεια μπορείτε να τα διαβάσετε όλα για να κρίνετε ποιος τρόπος διαχείρισης της στρεσογόνας κατάστασης σας βοήθησε περισσότερο με σκοπό να τον επαναλάβετε μελλοντικά αν έρθετε ξανά σε παρόμοια κατάσταση. Ο καθένας λόγω διαφορετικών εμπειριών, τραυμάτων και τρόπου σκέψης επηρεάζεται αλλιώς από τέτοιες καταστάσεις. Το να ανατρέξουμε σε παρελθοντικές δύσκολες στιγμές και να θυμηθούμε τι μας βοήθησε τότε και ποιες ήταν οι κύριες σκέψεις είναι αρκετά βοηθητικό.

Επίσης, η υγιεινή διατροφή σε συνδυασμό με ήπια σωματική άσκηση στο σπίτι είναι παράγοντες που βοηθούν στη διατήρηση της σωματικής και ψυχικής μας υγείας.

Ακόμη και το πιο τρομακτικό στοιχείο της πανδημίας, η συνειδητοποίηση ότι δεν έχουμε τον απόλυτο έλεγχο της ζωής μας και η ευαλωτότητα μπορούν να οδηγήσουν σε κάτι θετικό, στη συνειδητοποίηση του γεγονότος ότι δεν είμαστε αθάνατοι και τη συμφιλίωση με τον θάνατο.

Ας δούμε αυτή τη δύσκολη περίοδο σαν μια ευκαιρία να αναθεωρήσουμε τη ζωή μας, να εκτιμήσουμε τα απλά και καθημερινά πράγματα που τελικά απολαμβάναμε αλλά δεν είμασταν σε θέση να αντιληφθούμε πριν και που δυστυχώς έπρεπε να υποχρεωθούμε για να αξιολογήσουμε.

Ας μην ξεχνάμε ότι αυτή η κατάσταση είναι προσωρινή και η ευθύνη μας είναι να προστατέψουμε τους εαυτούς μας και τους συνανθρώπους μας μένοντας σπίτι για να έχουν όλοι την ευκαιρία να επανέλθουν στην προηγούμενη τους καθημερινότητα σύντομα με τη συνειδητοποίηση της πραγματικής αξίας της ζωής.

 

«Όλοι έχουμε ένα ανυποψίαστο απόθεμα δύναμης που αναδύεται όταν η ζωή μας βάζει σε δοκιμασίες»

Isabel Allende

Μάθημα κατά μπούλινγκ για τον Covid-19

 Μαίρη Μιχαήλ και Χαρίκλεια Πολυνείκη, Κλινικοί Ψυχολόγοι

 

Μέχρι τώρα γνωρίζαμε για το μπούλινγκ, τον σχολικό εκφοβισμό δηλαδή, ο οποίος γίνεται εις βάρος παιδιών που μπορεί να έχουν διάφορα χαρακτηριστικά, όχι μόνο εξωτερικά. Τώρα, και ειδικά τους τελευταίους μήνες, η σχολική κοινότητα φαίνεται να είναι αντιμέτωπη και με το μπούλινγκ λόγω κορωνοϊού. Δηλαδή, ενδέχεται μαθητές να δέχονται μπούλινγκ από συμμαθητές τους με την επιστροφή τους στο σχολείο από το οποίο απουσίασαν είτε ως επιβεβαιωμένο περιστατικό κορωνοϊού είτε ως στενή επαφή κρούσματος και χρειάστηκε να μείνουν σε καραντίνα.

Πολλές φορές τα παιδιά δεν είναι εύκολο να ξεχωρίσουν τα όρια μεταξύ του πειράγματος, του αστείου και του μπούλινγκ, με αποτέλεσμα σε αρκετές περιπτώσεις η κατάσταση να ξεφεύγει. Ειδικοί τονίζουν ότι σε αυτή τη νέα μας πραγματικότητα, όπου ο κορωνοϊός τους τελευταίους μήνες είναι αναπόσπαστό της κομμάτι, οικογένεια και σχολείο παίζουν σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση, στη διαχείριση αλλά και στην πρόληψη των πιο πάνω δυσάρεστων φαινομένων.

Όπως δήλωσαν στον «Φ» οι κλινικοί ψυχολόγοι Μαίρη Μιχαήλ και Χαρίκλεια Πολυνείκη, ο ρόλος των γονέων είναι πολύ σημαντικός και το κλειδί βρίσκεται στη δουλειά που αυτοί έχουν κάνει πριν καν χρειαστεί να φτάσουν στο σημείο να θωρακίσουν τα παιδιά τους, είτε αυτά θα επιστρέψουν στο σχολείο είτε αν θα υποδεχτούν συμμαθητές τους που έλειψαν λόγω περιορισμού. Συγκεκριμένα, όπως αναφέρουν οι ειδικοί, είναι πολύ σημαντικός ο τρόπος που εκφράζονταν όλο αυτό τον καιρό οι γονείς, η στάση, η συμπεριφορά και οι απόψεις τους για τον κορωνοϊό. Για παράδειγμα, γονείς οι οποίοι όλο αυτό το διάστημα εκφράζονταν ήπια και προσεχτικά μάλλον θα έχουν ευκολότερο έργο να κάνουν στην προετοιμασία των παιδιών τους, σε σχέση με άλλους γονείς που ενδεχομένως εκφράζονταν πολύ πιο έντονα και υπερβολικά αλλά και με φόβο απέναντι στον κορωνοϊό, την πανδημία κι ενδεχομένως σε ανθρώπους που έχουν νοσήσει.

Για την προετοιμασία των παιδιών, η κ. Πολυνείκη ανέφερε ότι είναι πολύ σημαντικό οι γονείς να μην τρομοκρατούν τα παιδιά, να μην αφήνουν να έχουν πρόσβαση σε ειδήσεις που είναι σκληρές γύρω από το θέμα του κορωνοϊού, να διδάσκουν και να συμβουλεύουν για την τήρηση των μέτρων προστασίας αλλά χωρίς να δημιουργούν άγχος και τρόμο στα παιδιά.

Από πλευράς της η κ. Μιχαήλ επεσήμανε ότι είναι σημαντικό πριν το παιδί επιστρέψει στο σχολείο έπειτα από κάποιες μέρες που ήταν σε περιορισμό οι γονείς να συζητήσουν μαζί του. Να του μιλήσουν και να το κάνουν να τους ανοιχτεί για το πώς το ίδιο αισθάνεται που θα επιστρέψει στο σχολείο και θα συναντήσει ξανά τους φίλους, τους συμμαθητές και τους δασκάλους του. Σε αυτό το πλαίσιο συζήτησης, η δρ Μιχαήλ αναφέρει ότι οι γονείς είναι καλό να προετοιμάσουν το παιδί ακόμα και για το ενδεχόμενο να εισπράξει κάποια σχόλια ή να αισθανθεί απομονωμένο. Υπό αυτό το πρίσμα, οι γονείς είναι βασικό να τονίζουν στο παιδί τα θετικά του σχολείου αλλά και το ότι ο κορωνοϊός δεν είναι μία μόνιμη ασθένεια που αλλοιώνει είτε το ίδιο παιδί είτε τους συμμαθητές του. Επίσης, είναι σημαντικό να μεταφέρουν στο παιδί ότι ακόμα και μια αρνητική συμπεριφορά που ενδεχομένως δεχτούν θα είναι μία κατάσταση προσωρινή.

Τόσο η δρ Πολυνείκη όσο και η δρ Μιχαήλ αναφέρθηκαν και στην περίπτωση που ένα παιδί έχει νοσήσει από κορωνοϊό, όπως και οι γονείς του, κάτι που είναι πολύ πιθανόν. Σε αυτή την περίπτωση, οι γονείς μπορούν να πουν στο παιδί ότι όπως εκείνο επιστρέφει μετά από μέρες στο σχολείο, έτσι και αυτοί επιστρέφουν στη δουλειά τους, έχοντας την ίδια αγωνία αλλά και τις ίδιες εμπειρίες με αυτό.

To βάρος στους δασκάλους

Ιδιαίτερη αναφορά στην αντιμετώπιση του μπούλινγκ, εξίσου σημαντικό είναι το κομμάτι του σχολείου και δη, του δασκάλου. Για αυτό, όπως αναφέρουν οι ειδικοί, είναι απαραίτητο οι εκπαιδευτικοί να έχουν τα αντανακλαστικά τους σε εγρήγορση για να μπορέσουν να το αντιμετωπίσουν σε περίπτωση που το εντοπίσουν. Αξίζει να σημειωθεί ότι κάποια παιδιά δεν θα μιλήσουν για το μπούλινγκ που δέχονται αλλά ενδεχομένως θα το δείξουν με τη συμπεριφορά τους (π.χ. άρνηση να πάνε στο σχολείο, ανάπτυξη φοβιών, στρες κ.λπ.), με τους γονείς να είναι αυτοί που πρέπει να το παρατηρήσουν και να επέμβουν.

Σημειώνεται ότι για το θέμα του μπούλινγκ μέσα σε αυτές τις συνθήκες της πανδημίας που βιώνουμε, έχει εκδώσει συγκεκριμένες οδηγίες και συμβουλές για όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές, η Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας του υπουργείου Παιδείας.

Οι γονείς να μιλήσουν στα παιδιά

Αναφορικά με τα παιδιά που θα έχουν σύντομα συμμαθητές πίσω στο σχολείο, είναι αναγκαίο να πάρουν συμβουλές από τους γονείς για το πώς θα τους αντιμετωπίσουν. Όπως ανέφεραν οι κλινικοί ψυχολόγοι, είναι σημαντικό οι γονείς να τους μιλήσουν για τον κορωνοϊό, να εξηγήσουν ότι δεν άλλαξε κάτι στους φίλους τους και ότι δεν είναι καθόλου απίθανο αυτό να συμβεί και στους ίδιους.

Στο σημείο αυτό, όπως αναφέρουν οι δρ. Μιχαήλ και Πολυνίκη είναι πολύ σημαντικό να ξεκαθαρίσει ότι ο κορωνοϊός δεν αφορά μόνο παιδιά με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και εθνικότητες (γλώσσα, θρησκεία, καταγωγή κ.α.). Κι αυτό διότι για να μην υπάρξει και ρατσιστικό μπούλινγκ.

 

*Η παραπάνω συνέντευξη παραχωρήθηκε στην κα Ευαγγελία Σιζοπούλου , https://www.philenews.com.